امّا آفات مال ، دينى و دنيوى است ( 1 ) : آفات دينى سه نوع است : 1 - مال انسان را به ارتكاب گناهان مىكشاند ، چرا كه بعضى از شهوتها بر بعضى برترى دارد و گاه ناتوانى بر انجام گناه ميان شخص و معصيت مانع ايجاد مىكند و از جملهء موارد مصون ماندن از گناه نداشتن قدرت است ؛ و هرگاه انسان از نوعى معصيت نوميد شود انگيزهء حركت به طرف آن گناه را از دست مىدهد و هرگاه احساس قدرت بر گناه كند انگيزهء گناه برانگيخته مىشود . داشتن مال نوعى قدرت است كه انسان را به ارتكاب گناهان و معاصى تحريك مىكند و اگر به آنچه مايل است عمل كند هلاك مىشود و اگر صبر كند به سختى مىافتد ؛ چرا كه صبر كردن بر معصيت به هنگام قدرت دشوارتر است و فتنهء برخوردارى از نعمت از فتنهء تنگدستى بزرگتر است . دوّم اينكه مال انسان را به برخوردارى از اشياى مباح مىكشاند و اين نخستين درجه است . پس هرگاه صاحب مال بتواند نان جو بخورد و جامهء درشت بپوشد و غذاهاى لذيذ را ترك كند چنان كه سليمان ( ع ) در عين سلطنت بر آن قدرت داشت ، در اين صورت بهترين حالت انسان آن است كه از مباحات دنيا برخوردار باشد و نفس خود را به آن عادت دهد . اما برخوردارى از نعمت در نزد او محبوب و عادى مىشود و نمىتواند در برابر نعمتها خويشتن‌دارى كند و در نتيجه بعضى از نعمتها او را به نعمت ديگرى مىكشاند ، و هرگاه علاقه‌اش به نعمت زياد شود نمىتواند با كسب حلال به آن برسد از اين رو وارد در كسبهاى شبهه‌دار مىشود و در رياكارى و حيله‌گرى و دروغ و نفاق و ديگر اخلاق پست فرو مىرود تا با آن كار دنيايش را منظّم سازد و بتواند از نعمتها برخوردار شود ، زيرا كسى كه مال بسيار دارد نيازش به مردم بيشتر مىشود و هر كه به مردم محتاج باشد ناچار است كه با آنها منافقانه رفتار كند و براى بدست آوردن رضايت آنها معصيت خدا كند . پس اگر انسان از آفت اوّل سالم بماند از اين بلا هرگز سالم نمىماند . از نيازمندى به مردم دشمنى و دوستى برانگيخته مىشود همچنين حسد و كينه و